De Pers 10 april 2008

Spinoza's godsbeeld zit verstopt in de boeken van Jip en Janneke
Bijbel van het alledaagse leven
door Maaike Boersma

Na Winnie de Poeh blijken nu ook Jip en Janneke een diepere filosofische boodschap te bevatten, namelijk die van Spinoza. Volgens literatuurwetenschapper Piet Mooren is er sprake van een onbekende god in Jip en Janneke. "Het is de god van de schepping en de natuur in al zijn facetten."

Naar die god zijn beide kleuters volgens Mooren in tal van rollen opzoek. "Het meest prominent zie je dat in de rol van vadertje en moedertje. Bijvoorbeeld het verhaal dat Jip en Janneke gaan trouwen. Jip zegt dat Janneke alleen een sluier nodig heeft en dat het schuurtje wel dienst kan doen als kerk. De beer wordt op het trapleertje gezet dat dient als preekstoel. Beer krijgt een slab om zodat hij eruitziet als een echte dominee."

Dit is volgens Mooren de enige keer dat Annie M.G. Schmidt een directe verwijzing maakt naar kerkelijke rituelen. Schmidt, die opgroeide als domineesdochter, keerde zich al gauw af van de calvinistische leer van haar vader. Maar het godsbeeld van Spinoza, die god gelijkstelt aan de natuur, is volgens Mooren duidelijk aanwezig in Schmidts kinderboeken. "In de verhalen kom je de god als schepping ten volle tegen. Jip en Janneke zijn een heel ontdekkend duo, altijd in de natuur. Al staat nergens geschreven dat alles één is in god en natuur, toch lijken beide kleuters vanuit dit intuïtieve besef te leven. Als je de verhalen met die bril bekijkt kom je er goed mee weg", zegt Mooren. Bewijzen dat Schmidt inderdaad beïnvloed was door Spinoza is volgens hem erg lastig. "Maar Schmidt heeft zelf geschreven over haar vaders boekenkast die vol zou staan met filosofen. Je zou dus naar de preken van haar vader moeten kijken of hij ook beïnvloed is geweest door Spinoza."

"De bijbel van het alledaagse leven van kleuters", noemt Mooren de boeken van Jip en Janneke. Ook als oudere geniet hij nog van de verhalen. "Ze zijn nog springlevend."