Jan Verplaetse in OBA Live

Wij sturen het brein niet, het brein stuurt ons

Theodor Holman sprak op vrijdag 24 juni 2011 in het radioprogramma OBA Live met filosoof Jan Verplaetse over diens boek De onvrije wil. De idee dat een bewust 'ik' aan de knoppen zit, is een illusie. Wat zijn de filosofische gevolgen van een onvrije wil?

Steeds meer neurowetenschappers stellen dat de vrije wil niet bestaat, dat we een product zijn van onze genen. Onlangs nog schoof neurobioloog Dick Swaab bij Holman aan en concludeerde onomwonden dat niet de mens het brein stuurt, maar het brein de mens.

Jan Verplaetse filosofeert daarop door. Als de vrije wil niet bestaat, dan zijn we ook niet langer verantwoordelijk voor wat we doen, denken en laten. En als we daar niet verantwoordelijk voor zijn, dan zijn we ook nergens schuldig aan.

Zonder het begrip 'schuld' treft dus niemand enige blaam, maar dat rijmt niet met ons gevoel over de dagelijkse realiteit. Een jurist bijvoorbeeld, gelooft in verantwoordelijkheid, zoals een arts gelooft in gezondheid. Wat moeten we dan doen? Doen alsof de vrije wil tóch bestaat, want dat werkt in de praktijk het best. Dat kan heel goed. Wil je weten hoe?

Bekijk hier het gesprek met Jan Verplaetse.