Historisch Nieuwsblad 21 maart 2007

Spinoza verdient monument in Amsterdam

door Wouter Daemen

"Spinoza hield van Amsterdam, maar waarom houdt Amsterdam niet van hem?" vraagt de Amsterdamse Spinoza Kring zich af. Het is de hoogste tijd dat er in Amsterdam een monument komt voor denker Baruch Spinoza (1632-1677).

De Amsterdamse Spinoza Kring wil van de 'historische superster' het boegbeeld van Amsterdam maken. De aandacht voor de Verlichtingsdenker laat in de hoofdstad vreemd genoeg te wensen over. Rotterdam dweept met Erasmus, maar Amsterdam heeft niet eens een monument voor zijn bekendste filosoof. Onbegrijpelijk, vindt de Kring.

De 330ste sterfdag van Spinoza op 21 februari 2007 vormde het startpunt van de discussie over het monument. Op zijn 375ste geboortedag, 24 november van dit jaar, hoopt de Kring haar plannen te kunnen presenteren voor het monument, dat nabij zijn geboortehuis op het voormalige 'Vlooienburg' (het huidige Waterlooplein) moet verrijzen. "Het moet geen standbeeld worden, maar een monument van allure dat het belang van zijn gedachtegoed uitstraalt," aldus Frank van Kreuningen en Haije Bouwman, de oprichters van de Kring.

Opvallend genoeg is Spinoza weggelaten in de recent in het Nederlands Dagblad verschenen Canon voor het christelijk onderwijs, samengesteld door Peter Nissen, James Kennedy en Ton van der Schans. "Dat is enerzijds begrijpelijk," zegt Bouwman. "Spinoza trok de dogma's van het geloof in twijfel, wat tijdens zijn leven al hevige weerstand van zowel de kerk als de Joodse gemeenschap opriep. Blijkbaar bestaat die weerstand nog steeds en is het reden genoeg om Spinoza niet in de christelijke canon op te nemen.

Maar het is ook vreemd, want de normen en waarden die vandaag de dag zo hoog in het vaandel staan bij de christelijke partijen, zijn helemaal niet op de christelijke leer gestoeld, maar op de Verlichting. Begrippen als solidariteit, tolerantie en vrijheid van meningsuiting werden al door Spinoza in de zeventiende eeuw aan de orde gesteld. Dezelfde Spinoza die door de kerk te vuur en te zwaard is bestreden en verketterd."